Krzewy w gospodarce leśnej

Dostępność:
  • Autor: Wojciech Gil
  • Rok wydania: 2010
  • Liczba stron: 207
  • Oprawa i wymiary: twarda, 130 x 200 mm
  • ISBN: 978-83-09-99026-0
  • Krzewy są ważnym elementem ekosystemów leś­nych, w praktyce hodowlanej jednak ze zrozumiałych względów nie poświęca się im tyle uwagi, co gatun­kom drzewiastym. Zalicza się je do gatunków pomoc­niczych, pełniących przede wszystkim rolę biocenotyczną i fitomelioracyjną. Docenione jest ich znaczenie w pielęgnowaniu siedlisk - zespole czynności ho­dowlanych zmierzających do takiego ukształtowania środowiska leśnego, które pozwala uzyskać jak naj­lepszą produkcyjność siedlisk i jakość drzewostanu, przy zachowaniu naturalnej odporności biologicznej lasu. Główny ciężar tych zadań spoczywa na cięciach pielęgnacyjnych, ale w praktyce występuje wiele sytu­acji, kiedy nie są one wystarczające. Jeśli na przykład występuje nadmierne rozrzedzenie okapu drzewosta­nu, nieodzowne bywa uzupełnienie go innymi gatun­kami, m.in. przez wprowadzenie podszytu. Podszyt nigdy nie dorasta do dolnego piętra drzewostanu.

    Głównymi zadaniami podszytu są:

    • wspomaganie oczyszczania się pni drzew;

    • poprawa klimatu wnętrza lasu i warunków rozkładu ściółki leśnej;

    • wzbogacenie   ściółki   leśnej   w cenne   substancje odżywcze;

    • ochrona gleby przed wysychaniem i zarastaniem.

    Dobrze rozwinięty podszyt ma również znaczenie z punktu widzenia ochrony przeciwpożarowej. W za­leżności od siedliska i składu gatunkowego warstwa ta może dostarczać użytków ubocznych i pełnić rolę biocenotyczną (jeśli tworzą ją drzewa i krzewy nektarodajne, sprzyjające występowaniu pożytecznych owadów i mikroorganizmów). W odniesieniu do strefy ekotonowej niebagatelne znaczenie ma również funk­cja estetyczna.

    Podszyt może być tworzony przez wiele gatunków naszych drzew (z wyjątkiem tych najbardziej światłożądnych), a jego stałym i niezastąpionym elemen­tem są krzewy leśne, pojawiające się w drzewostanie w sposób naturalny bądź wprowadzane sztucznie.

    Ważna rola krzewów jest wielokrotnie wzmianko­wana w „Zasadach hodowli lasu" oraz w „Instrukcji ochrony lasu" (najpełniejszy opis ich wykorzystania w różnych warunkach siedliskowych znajduje się w paragrafach 134 i 135 „Zasad..." z 2003 roku).

    Nieocenioną rolę pełnią krzewy w przebudowie drze­wostanów, w obrzeżnych partiach lasu, na styku z po­lami i łąkami, a także w sytuacjach wyjątkowych, ta­kich jak rekultywacja terenów poprzemysłowych czy hodowla drzew na gruntach porolnych w rozrzedzo­nej więźbie.

    Drzewostany z dobrze rozwiniętą warstwą krzewów w odpowiedni sposób spełniają funkcje wodochronne i glebochronne. Wprowadzanie podszytu i zakładanie remiz śródleśnych jest jednym z elementów ogniskowo-kompleksowej metody ochrony lasu.

    Hodowla krzewów stanowi natomiast niewielką, chociaż ważną część zadań z zakresu szkółkarstwa. Produkcja sadzonek krzewów w roku 2008 wyniosła powyżej 12,6 min sztuk, czyli około 1% całkowitej pro­dukcji szkółkarskiej. W 2004 roku w Lasach Państwo­wych zebrano blisko 2000 kg nasion krzewów, a male­jące od kilku lat zapasy nasion krzewów wskazują, że są one coraz powszechniej wysiewane w szkółkach leśnych. Na ogół jest to kilka gatunków, których podstawy produkcji szkółkarskiej opisano w „Zasadach hodowli lasu" (2003).

    Coraz częstsze wykorzystanie krzewów w gospo­darce leśnej powoduje, że wzrasta zainteresowanie ich właściwościami biologicznymi i ekologicznymi. Nie bez znaczenia w tym względzie jest tocząca się dysku­sja nad zagospodarowaniem leśnych użytków ubocz­nych. Wiele gatunków krzewów dostarcza bowiem cennych surowców dla przemysłu farmaceutycznego i spożywczego.

    Punktem wyjścia do wyboru listy krzewów opisa­nych w części szczegółowej poradnika były przede wszystkim „Zasady hodowli lasu" (2003). Czytelnik nie znajdzie więc w opisach szczegółowych niektórych krzewów pospolicie występujących w lesie, takich jak: szczodrzeniec, janowiec, jeżyna, malina czy pół-pasożytnicza jemioła. Nie opisano tu również szerzej rzadkich gatunków krzewów, niemających znaczenia gospodarczego, ale cennych z punktu widzenia ochro­ny przyrody. Tym gatunkom poświęcono odrębny rozdział. Skrótową charakterystykę najważniejszych nierodzimych gatunków krzewów załączono przy opisach krajowych przedstawicieli rodzajów.

    Część ogólna książki zawiera charakterystykę naj­ważniejszych zagadnień z zakresu hodowli lasu, z któ­rymi leśnik ma do czynienia w przypadku roślin krze­wiastych.

    Spis treści

    Wstęp

    I. Rola krzewów w ekosystemie leśnym

    II. Wprowadzanie podszytu

    1. Dobór gatunków

    2. Technika wprowadzania podszytu

    III. Wprowadzanie krzewów na etapie uprawy

    1. Przedplon, podgon

    2. Zalesienia

    3. Kształtowanie obrzeży lasu

    IV. Ogniskowo-kompleksowa    metoda    ochrony lasu

    V. Plantacje energetyczne

    VI. Krzewy a użytkowanie uboczne

    VII. Krzewy a ochrona przyrody

    Szczegółowa charakterystyka gatunków

    Berberys pospolity

    Bez czarny

    Bez koralowy

    Cis pospolity

    Czeremcha zwyczajna

    Dereń świdwa

    Głóg dwuszyjkowy

    Głóg jednoszyjkowy

    Jałowiec pospolity

    Kalina koralowa

    Kruszyna pospolita

    Leszczyna pospolita

    Ligustr pospolity

    Olsza szara

    Olsza zielona

    Porzeczka alpejska

    Rokitnik zwyczajny

    Róża dzika

    Sosna górska

    Szakłak pospolity

    Śliwa tarnina

    Trzmielina brodawkowata

    Trzmielina pospolita

    Wiciokrzew suchodrzew

    Wierzba iwa

    Żarnowiec miotlasty

    Literatura