Stawy małe zbiorniki wodne

Dostępność:
Dostępny Dostępny
  • Autor: Waldemar Mioduszewski
  • Rok wydania: 2014
  • Liczba stron: 150
  • Oprawa i wymiary: miękka, 165 x 215 mm
  • ISBN: 978-83-09-01159-0
  • egz.
    Cena katalogowa:49,00 zł
    Rabat: 25 %
    36,75 zł

    Stawy - małe zbiorniki zaporowe - zawsze stanowiły ważny element w otoczeniu człowieka i przez całe stulecia budowano je na potrzeby gospodarcze oraz w celach ozdobnych. Analiza starych map i planów sytuacyjnych dowodzi, że istniało wiele różnego typu zbiorników wodnych zarówno naturalnych, jak i sztucznych. Powszechne było podpiętrzanie cieków do celów gospodarczych (młynówki, folusze, tartaki, małe elek­trownie wodne, stawy rybne itp.). Ponadto występowały wypełnione wodą liczne, niewielkie zagłębienia (jeziorka, oczka wodne) i mokradła retencjo­nujące wody opadowe.

    Duża liczba naturalnych i sztucznych akwenów została z różnych powo­dów zlikwidowana. Zniszczeniu uległo tysiące piętrzeń młyńskich, wiele stawów na obszarze miast i wsi zasypano i zamieniono na tereny budow­lane. Ogromną liczbę naturalnych oczek wodnych na obszarach rolni­czych i leśnych odwodniono, a obszary te zalesiono lub zamieniono na grunty rolne. Odwodnienia, jak również inne antropogeniczne przekształ­cenia krajobrazu rolniczego spowodowały znaczne zmniejszenie zdolno­ści retencyjnych terenów rolnych i leśnych, przyśpieszając odpływ z ma­łych zlewni rzecznych. Likwidacja oczek wodnych i piętrzeń dodatkowo spowodowała nasilenie erozji dennej i obniżenie poziomu wody w cieku, a tym samym obniżenie wód gruntowych w dolinach. Powoduje to często nadmierne przesuszenie gleb, szczególnie organicznych, a w niektórych przypadkach degradację walorów przyrodniczych torfowisk i mokradeł.

    Likwidacja małych zbiorników wodnych spowodowała znaczne zuboże­nie krajobrazu, zmniejszenie biologicznej różnorodności, ale również była przyczyną utraty wielu korzyści ekonomicznych. Coraz wyraźniej widać, że budowa niewielkich zbiorników wodnych może przynieść korzyści nie tylko estetyczne i przyrodnicze, ale również przyczynić się do poprawy zaopatrzenia w wodę, w tym ograniczenia skutków suszy.

    W wielu krajach podejmuje się różnego typu działania stymulujące budowę niewielkich stawów. Coraz bardziej docenia się kąpiele w „naturalnym basenie" zamiast pływania w basenie napełnionym wodą ze środ­kami dezynfekującymi.

    W Polsce kilkakrotnie podejmowano akcje dla rozwoju tzw. małej retencji, w skład której wchodzi budowa małych zbiorników wodnych. W 1995 r. ministrowie rolnictwa i środowiska podpisali porozumienie doty­czące współpracy w zakresie programu rozwoju małej retencji. Porozu­mienie to m.in. przewidywało wsparcie finansowe budowy małych zbior­ników wodnych, w tym przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Żałować należy, że ta pożyteczna inicjatywa nie jest kontynuowana.

    Celem niniejszej publikacji jest przedstawienie roli i funkcji stawów oraz podanie podstawowych informacji dotyczących planowania, budowy i użytkowania tego typu obiektów.

    Pod pojęciem „staw" rozumie się niewielki zbiornik wodny, o powierzchni od kilkuset metrów kwadratowych do kilkunastu hektarów. Zazwyczaj jest to płytki zbiornik zasilany wodami gruntowymi lub przez wody rzeczne. Może to być również zbiornik powstały na skutek przegrodzenia doliny i koryta rzeki budowlą piętrzącą.

    Publikacja ta nie obejmuje takich zbiorników, jak „oczka wodne" w ozdobnych ogrodach i parkach, które często zasilane są wodami z sieci wodociągowej. Pominięto tu również całą problematykę budowy i eksplo­atacji towarowych stawów rybnych oraz małych elektrowni wodnych. Zagadnienia te posiadają bogatą literaturę przedmiotu.

    Niniejszą książkę kierujemy do tych czytelników, którzy na własne potrzeby chcą wybudować staw (niewielki zbiornik wodny), którego zasi­lanie oparte jest na gromadzeniu wód naturalnych (powierzchniowych lub podziemnych). Omówiono stawy kopane jak i zbiorniki zaporowe, które w wielu przypadkach mogą być wykonane sposobem gospodarczym, a ich użytkowanie nie wymaga powoływania specjalnych służb eksploata­cyjnych. Natomiast w większości przypadków wymagane jest uzyskanie specjalnych pozwoleń/decyzji na budowę nawet niewielkiego stawu. Pro­blematykę te w sposób skrótowy przedstawiono w ostatnim rozdziale.

    Spis treści

    WSTĘP 7

    FUNKCJE STAWÓW 9

    KLASYFIKACJA ZBIORNIKÓW WODNYCH 9

    ROLA STAWÓW W KSZTAŁTOWANIU OBIEGU WODY 13

    EKOLOGICZNE l GOSPODARCZE FUNKCJE STAWÓW 17

    WPŁYW ZBIORNIKÓW NA WODY PODZIEMNE 21

    WALORY EKOLOGICZNE l HYDROLOGICZNE STAWÓW 24

    PLANOWANIE l PROJEKTOWANIE STAWÓW 26

    PRZEZNACZENIE STAWÓW 27

    Stawy magazynujące wodę na potrzeby gospodarcze 27

    Stawy wykorzystywane jako rekreacyjne i ozdobne 31

    Stawy ekologiczne i przeciwerozyjne 32

    Zbiorniki przeciwpowodziowe 37

    ŹRÓDŁA ZASILANIA STAWÓW 39

    Stawy zasilane z przepływów bieżących cieków 40

    Stawy zasilane wodami ze spływów powierzchniowych 49

    Stawy zasilane wodami gruntowymi 56

    Stawy zasilane wodami infiltracyjnymi i z powierzchni szczelnych 59

    Stawy zasilane wodą z systemów odwadniających 64

    STUDIA l ANALIZY PRZEDPROJEKTOWE 68

    Badania i pomiary przedprojektowe 68

    Wybór lokalizacji stawu 71

    Bilans wodny stawu 72

    Ocena oddziaływania zbiornika na środowisko 74

    KONSTRUKCJE BUDOWLI l URZĄDZEŃ DO RETENCJONOWANIA WÓD POWIERZCHNIOWYCH 76

    PODSTAWOWE ZASADY PROJEKTOWANIA l WYKONAWSTWA BUDOWLI WODNYCH 76

    Roboty przygotowawcze 77

    Wykopy 78

    ZAPORA ZIEMNA (GROBLA) 79

    Wymiarowanie korpusu zapory 79

    Dobór gruntu do budowy zapory 82

    Posadowienie nasypów ziemnych 83

    Wykonanie nasypu ziemnego 85

    UMOCNIENIA l USZCZELNIENIA 87

    Umocnienia skarp 87

    Drenaże zapór ziemnych 89

    Uszczelnienia 91

    BUDOWLE PIĘTRZĄCE l UPUSTOWE 95

    Stałe progi i stopnie na ciekach 97

    Zastawki 104

    Budowle upustowe zbiorników zaporowych 106

    Przepławki 113

    Obliczenia hydrauliczne budowli upustowych 117

    KONTROLA WYKONANIA ROBÓT 122

    EKSPLOATACJA l UTRZYMANIE STAWÓW 124

    URZĄDZENIE l ZAGOSPODAROWANIE CZASZY STAWU 124

    Zasady urządzania czaszy stawu (dna zbiornika) 124

    Strefa brzegowa stawu 127

    Pobór i ujęcie wody ze zbiornika 131

    EKSPLOATACJA STAWU l URZĄDZEŃ PIĘTRZĄCYCH 133

    Gospodarka wodna na stawach 133

    Ochrona jakości wód 134

    Naprawy uszkodzonych budowli 136

    Bieżąca konserwacja zbiorników i budowli wodnych 138

    Monitoring 140

    UWARUNKOWANIA PRAWNE REALIZACJI STAWÓW 141

    LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 148